مىتواند سر بدهد و قرار گرفتن در مسير * ( إِنَّا لِلَّه وَإِنَّا إِلَيْه راجِعُونَ ) * درك و دريافت نمايد . 11 - وارد منى مىشويد ، به پيروى از ابو الانبياء ابراهيم خليل الرحمن عليه السلام عمل قربانى را انجام بدهيد نام خدا را در موقع قربانى مىبريد كه اى خداوند خالق زندگى و مرگ ، بدستور تُست كه من اين جاندار را از پاى در مىآورم و اگر دستور تو نبود ، من جرأت ريختن قطره اى از خون هيج جاندارى را نداشتم . اين قربانى مىتواند تعليم كند كه حيوان جان خود را در راه اعتلاء و كمال روحى انسانى از دست مىدهد . 12 - بارمى جمرات ، شيطان مطرود از درگاه الهى را از خود دور مىنمائيد . يقينى است كه اگر نفس امارهء درونى را بجاى خود ننشانيد و بت نفس را سنگسار نكنيد ، از دست شيطان بيرونى نجات پيدا نخواهيد كرد و به قول آن شاعر - عدوى خانه خنجر تيز كرده تو از خصم برون پرهيز كرده اين بت نفس است كه درون را براى ورود شيطان و بتهاى بيرونى آماده مىسازد ، بالشى براى آنها تهيه مىكند كه بيايند و به آن بالش تكيه كنند و فرمانروائى درون را بدست بگيرند . اين بود نمونه اى از حكمتهاى اعمال حج كه اگر هر سال تعدادى از مردم مسلمان واقعا از آن حكمتها برخوردار شوند و برگردند ، جوامع خود را مىتوانند اصلاح نمايند ، ولى دريغا كه جز افراد استثنائى از اين كاروان بسيار بزرگ ، نه تنها از آن حكمتها استفاده نمىكنند ، بلكه اين سفر روحانى و تكاملى را وسيله اى براى اشباع خودخواهىهاى وقيحانهء خود اتخاذ مىكنند . اين روايت از امام معصوم است كه وقتى در مكه يكى از حجاج به او مىگويد : يابن رسول الله ما أكثر الحجيج ( اى فرزند پيامبر ، چه قدر فراوان است حجاج ) حضرت در پاسخ فرمود :